700 dni na Duolingo i nadal nie mówisz po hiszpańsku?

Siedemset dni. Ani jednego opuszczonego. Zielona sowa pęka z dumy, Ty zapewne też. Wszak masz się czym pochwalić: serią pielęgnowaną niczym najcenniejsza plantacja, kolekcją odznak, kilkoma awansami w lidze i miłą pewnością, że skoro codziennie, to przecież skutecznie. Punkty wpadają, odpowiedzi się zgadzają, sowa nie szczędzi pochwał. Idzie jak z płatka.

Aż pewnego dnia spotykasz Hiszpana. Żywego, prawdziwego, bez czterech odpowiedzi do wyboru i bez przycisku „Sprawdź”. Uśmiecha się i pyta:

— ¿Y tú? ¿Qué opinas?

I oto siedemset dni ulatnia się w siedem sekund…

Dlaczego? Bynajmniej nie dlatego, że zmarnowałeś czas. Raczej dlatego, że ćwiczyłeś przede wszystkim to, co aplikacja potrafi nagrodzić: rozpoznawanie, wybieranie, uzupełnianie, kończenie lekcji. Rozmowa to tymczasem teatr bez suflera: nikt nie podsunie Ci słów, a kwestie partnera nie są wcześniej rozpisane. Hiszpan nie zna scenariusza Twojej lekcji i wcale nie zamierza się go trzymać. Tego nie wyćwiczysz, chodząc wyłącznie wytyczoną ścieżką. Trzeba z niej od czasu do czasu zejść: po lekcji spróbuj powiedzieć na głos coś, czego aplikacja nie przygotowała Ci w gotowej formie. Jak robić to z głową? Pokażę Ci na końcu. Wystarczy chwila i telefon.

Seria to jeszcze nie postęp

Ekaterina Sudina i Luke Plonsky przez pół roku przyglądali się 287 dorosłym, którzy uczyli się na Duolingo hiszpańskiego lub francuskiego. Trudno o sumienniejszych uczniów: logowali się średnio ponad sześć razy w tygodniu. Niemal seria jak spod igły.

I co? Postęp był, owszem, ale, jak przyznają sami autorzy, skromny. Łączna liczba minut spędzonych w aplikacji nie miała praktycznie żadnego związku z postępem w części ustnej testu. A trzeba dodać, że ta część polegała jedynie na powtarzaniu usłyszanych zdań. O rozmowie nie było jeszcze mowy. Co więcej, po sześciu miesiącach większość uczestników wciąż tkwiła na początkowym etapie kursu. W aplikacji bywali niemal codziennie, a w kursie posuwali się krokiem dostojnym, by nie rzec: ślimaczym.

Nieco wyraźniej, choć wciąż słabo, z postępem łączyło się to, co robili: kończenie kolejnych lekcji i powtórki materiału. Liczyło się nie tyle to, ile czasu spędzali w aplikacji, ile to, jak z niej korzystali.

Drugi trop prowadzi wprost do sowiego gniazda. W badaniu, które sfinansowało samo Duolingo, a współtworzyli jego pracownicy, czas nauki również słabo wiązał się z wynikami. I tu niespodzianka: to, co za chwilę przeczytasz, nie jest moją złośliwością wobec sowy, lecz przypuszczeniem samych badaczy. Wśród możliwych przyczyn wymieniają… powtarzanie łatwych lekcji, żeby szybko zgarnąć punkty doświadczenia. Innymi słowy, nawet we własnym gnieździe sowa podejrzewa, że część uczniów zamiast uczyć się języka, kolekcjonuje punkty.

W obronie sowy

Oddajmy jednak sowie, co sowie. To samo badanie pokazało, że 48 początkujących studentów po trzech miesiącach i około 27 godzinach nauki poprawiło czytanie, słuchanie, pisanie, a nawet mówienie. Sowa może więc spać spokojnie. Aplikacja naprawdę uczy.

Tyle że uczestnicy sami wskazali, czego im brakowało: prawdziwej rozmowy. Czy to sprzeczność? Bynajmniej. Możesz wypaść w teście z mówienia lepiej niż kwartał temu i nadal tracić głos, gdy ktoś zada Ci pytanie, którego się nie spodziewałeś. Test ma scenariusz. Rozmowa to improwizacja.

Dwóch graczy, jedna seria

Wyobraź sobie dwóch użytkowników. Pierwszy codziennie pilnuje serii, odświeża łatwe lekcje, bo punkty wpadają szybciej, i dzielnie pnie się w lidze. Drugi też loguje się codziennie, ale zapuszcza się w nowe tematy. Częściej się myli, a sowa rzadziej mu klaszcze, za to od czasu do czasu próbuje powiedzieć coś własnymi słowami.

Obaj mają na liczniku 700 dni. Który z nich dogada się z Hiszpanem? Licznik milczy jak zaklęty.

Psychologowie Nicholas Soderstrom i Robert Bjork opisują ten paradoks jako różnicę między bieżącym wykonaniem zadania a trwałym uczeniem się. Gładkie, bezbłędne ćwiczenia dają miłe poczucie postępu, które nie zawsze idzie w parze z tym, co zostanie w głowie na dłużej. I tu nauka przekornie puszcza do nas oko: lekcja, podczas której częściej się mylisz, potrafi dać więcej niż ta, którą przechodzisz śpiewająco.

Ekonomiści dorzuciliby prawo Goodharta, w popularnym ujęciu: kiedy miara staje się celem, przestaje być dobrą miarą. Punkty i seria miały motywować, a my chętnie bierzemy je za dowód, że się uczymy. Jeśli jednak zaczynasz uczyć się dla punktów, świadczą już tylko o… punktach.

Zadaj więc sobie niewygodne pytanie: gdyby jutro zniknęły punkty, ligi i odznaki, czy nadal robiłbyś dokładnie te same ćwiczenia?

Zejdź ze ścieżki

Weź telefon, uruchom nagrywanie i znajdź chwilę spokoju. Zasada jest jedna: czytaj tylko jedno pytanie naraz. Odpowiedz na głos, nagraj się i dopiero wtedy czytaj dalej. Nie przygotowuj odpowiedzi zawczasu, bo w rozmowie też nikt nie da Ci czasu na próbę generalną. To jeszcze nie rozmowa, tylko jej próba, ale próba z niespodzianką.

Graj dalej, ale pamiętaj, po co

Nie kasuj aplikacji. Siedemset dni bez przerwy to dowód, że konsekwencji Ci nie brakuje, a konsekwencja, jak lubię powtarzać, bywa najprawdziwszą magiczną różdżką. Wystarczy wymachiwać nią w dobrą stronę, bo nauka to proces, nie wynik na ekranie. Zmień więc jedno: po lekcji pytaj siebie nie „ile mam punktów?”, lecz „gdzie to powiem?”. A raz czy dwa razy w tygodniu zejdź ze ścieżki, choćby na chwilę, z telefonem w dłoni.

Seneka skarżył się, że uczymy się dla szkoły, a nie dla życia. Życie zaczyna się tam, gdzie kończy się przycisk „Sprawdź”. Pielęgnuj serię, rywalizuj, zbieraj odznaki, jeśli sprawia Ci to radość. Po prostu nie pozwól, żeby jedyną osobą, z którą rozmawiasz po hiszpańsku, była zielona sowa.